Pełna nazwa elektronicznego spisu przedsiębiorców to Centralna Ewidencja i Informacja o Działalności Gospodarczej określana skrótem CEIDG. Stanowi ona rejestr wszystkich osób fizycznych, które w Polsce prowadzą firmę. Każdy, kto planuje otworzenie własnego biznesu, ma obowiązek zgłosić to w odpowiednim urzędzie. Staż pracy w gospodarstwie rolnym osoby, która ukończyła 16 rok życia. Zasadniczo zostało przyjęte, że praca na roli bez objęcia gospodarstwa i rozpoczęcia jego prowadzenia nie podlega wliczeniu do stażu pracy. Aczkolwiek objęcie i zajęcie się gospodarstwem rolnym nie musi być natychmiastowe po zakończeniu pracy w tym gospodarstwie. W latach poprzednich, jeżeli zatrudnienie przekroczyło 20 pracowników, pracodawca obowiązkowo musiał stworzyć regulamin pracy. Aktualnie zatrudnienie to musi wynosić 50 osób. Pracodawcy zatrudniający powyżej 20 osób lecz mniej niż 50 osób, mogą stworzyć regulamin pracy lecz nie mają takiego obowiązku. Wyjątkiem jest sytuacja Roczna ewidencja czasu pracy - wzór Roczna karta ewidencji czasu pracy na jednej karcie obejmuje cały rok zatrudnienia pracownika. Pracodawca może więc na tej karcie zapisać, a przez to wykazać, znacznie mniej informacji na temat dyspozycji pracownika. Uwaga! Takie karty ewidencji czasu pracy są w praktyce prowadzone dość rzadko Zgodnie z art. 149 § 1 Kodeksu pracy pracodawca prowadzi ewidencję czasu pracy pracownika do celów prawidłowego ustalenia jego wynagrodzenia i innych świadczeń związanych z pracą. Pracodawca udostępnia tę ewidencję pracownikowi, na jego żądanie. Ewidencja czasu pracy ma być gromadzona poza aktami osobowymi pracownika. Oddelegowanie polega na zmianie określonego w umowie o pracę miejsca wykonywania pracy na mocy porozumienia stron stosunku pracy (art. 29 § 4 K.p.) albo w trybie wypowiedzenia zmieniającego (art. 42 K.p.). Oddelegowanie może przy tym oznaczać nie tylko przeniesienie w inne miejsce świadczenia pracy, ale niekiedy także zmianę Ze sprawozdania PIP wynika, że w minionym roku inspektorzy pracy przeprowadzili 1,2 tys. planowych kontroli przestrzegania przepisów dotyczących czasu pracy oraz wypłaty wynagrodzeń i innych świadczeń. Zdaniem PIP są to nadal te obszary prawa pracy, w których pracodawcy dopuszczają się wielu naruszeń. Podstawą wyliczenia wysokości oraz wypłaty wynagrodzenia z etatu jest zawarta umowa o pracę, ewidencja czasu pracy, lista obecności, ewentualna informacja o składkach dodatkowych oraz regulamin wynagradzania obowiązujący w danej firmie. Regulamin wynagradzania to wewnętrzny akt prawny określający warunki wynagradzania za pracę. Jednoosobowa działalność gospodarcza zapisywana często jako JDG to najpopularniejszy sposób prowadzenia swojego przedsiębiorstwa. Z definicji jest to zorganizowana działalność zarobkowa A. A. Osoby prowadzące działalności gospodarcze i osiągające stosunkowo niskie przychody mogą opłacać niższe składki społeczne niż dotychczas, korzystając ze schematu opłacania składek ZUS od dochodu. Nie każdy przedsiębiorca może skorzystać z ulgi – w artykule wyjaśniamy zasady redukcji zobowiązań w przypadku ZUS-u od kgpEjSO. Prowadzenie ewidencji czasu pracy dla wszystkich zatrudnionych pracowników jest obowiązkiem każdego pracodawcy. Jakie są zasady prowadzenia kart ewidencji czasu pracy kierowcy? Przedstawiamy 10 praktycznych wskazówek prowadzenia kart ewidencji czasu pracy. Ewidencja czasu pracy powinna być prowadzona w formie imiennej karty. W przepisach nie ma wzoru takiej karty (przykładowy wzór karty czasu pracy poniżej). Kartę można więc prowadzić w dowolnej formie, pod warunkiem że zawiera ona informacje dotyczące: pracy w poszczególnych dobach, w tym pracy w niedziele i święta, w porze nocnej, w godzinach nadliczbowych oraz w dni wolne od pracy wynikające z rozkładu czasu pracy w przeciętnie 5-dniowym tygodniu pracy, dyżurów, urlopów, zwolnień od pracy oraz innych usprawiedliwionych i nieusprawiedliwionych nieobecności w pracy, w stosunku do pracowników młodocianych – także czasu ich pracy przy pracach wzbronionych młodocianym, których wykonywanie jest dozwolone w celu odbycia przez nich przygotowania zawodowego. Nie ma przeciwwskazań, aby wzór karty został rozszerzony o elementy ułatwiające rozliczenie czasu pracy u konkretnego pracodawcy, np. o rubrykę do wpisywania godzin pracy w warunkach szkodliwych, za które pracodawca wypłaca dodatek. Karta ewidencji czasu pracy nie jest tożsama z listą obecności bądź z rozkładem (harmonogramem) czasu pracy. W przypadku kontroli PIP inspektor pracy może zakwestionować ewidencjonowanie czasu pracy wyłącznie na liście obecności. Polecamy: Dokumentacja kadrowa. Nowe zasady prowadzenia i przechowywania. Wskazówka 1. Przedział czasowy ujmowany w karcie może być różny Jeśli ewidencja jest prowadzona w formie kart papierowych, mogą one obejmować dowolny, wygodny dla pracodawcy okres. Tak więc, dopuszczalne są zarówno karty miesięczne, kwartalne, roczne, jak też obejmujące inny okres. Karta roczna sprawdzi się zwykle u pracodawcy stosującego 1-zmianowy system podstawowy oraz stałe dni i godziny pracy. Natomiast nie będzie ona wygodnym rozwiązaniem, jeśli dni i godziny pracy są zmienne, w tym zwłaszcza gdy pracodawca np. wdrożył system równoważny z zastosowaniem zmianowości. W takich przypadkach wygodniejsze będzie stosowanie kart na okresy 1-miesięczne bądź obejmujące cały okres rozliczeniowy (przy okresach kilkumiesięcznych). Porozmawiaj o tym na naszym FORUM Jeśli do rozliczania czasu pracy jest stosowany system komputerowy, na ogół możliwe będzie zestawienie godzin pracy i nieobecności w różnych przedziałach czasowych. Wskazówka 2. Dla niektórych pracowników nie trzeba ewidencjonować godzin pracy W odniesieniu do niektórych pracowników nie trzeba rejestrować godzin pracy. Dotyczy to (art. 149 § 2 Kodeksu pracy) pracowników: objętych systemem zadaniowego czasu pracy, zarządzających w imieniu pracodawcy zakładem pracy oraz otrzymujących ryczałt za godziny nadliczbowe lub za pracę w porze nocnej. Brak obowiązku ewidencjonowania godzin pracy nie jest jednak równoznaczny z całkowitym zwolnieniem z wymogu prowadzenia karty ewidencji czasu pracy. Dla wskazanych wyżej pracowników należy ewidencjonować w kartach dni świadczenia pracy oraz urlopy i inne nieobecności w pracy. W praktyce, w karcie w dniach pracy można wpisywać ustalony w zakładzie symbol literowy lub zostawiać puste pola. Błędem nie będzie także praktyka wpisywania w każdym dniu pracy 8 godzin. Czas pracy kierowców - zakres ustawy o czasie pracy kierowców Wskazówka 3. W karcie czasu pracy nie trzeba podawać godzin przyjścia i wyjścia Ewidencja jest dokumentem tworzonym w celu prawidłowego ustalenia wynagrodzenia i innych świadczeń pracowniczych, a z rozporządzenia o dokumentacji osobowej wynika, że ewidencja powinna obejmować „pracę w poszczególnych dobach”. Z uwagi na to wystarczające jest wykazywanie w karcie ewidencyjnej jedynie liczby przepracowanych godzin – bez wskazywania godziny rozpoczęcia i zakończenia pracy (zob. wzór karty czasu pracy). Takie stanowisko prezentuje również Państwowa Inspekcja Pracy na swojej stronie internetowej w zakładce „Serwis pracodawcy”. Zdaniem PIP, „karta czasu pracy powinna zawierać informacje o liczbie godzin przepracowanych w każdym dniu, bez zbędnych szczegółów (godzina przyjścia czy wyjścia z pracy)”. Niewpisanie w karcie czasu pracy godziny wejścia i wyjścia nie spowoduje błędnego naliczenia wynagrodzenia, gdyż przy wypełnianiu karty od razu się określa liczbę nadgodzin – i to jest podstawą do ich naliczenia. Nie będzie jednak błędem rozbudowanie karty o godzinę rozpoczęcia i zakończenia pracy w poszczególnych dniach. Wskazówka 4. W karcie czasu pracy wskazujemy godziny i minuty Podstawową jednostką czasową stosowaną w kartach ewidencyjnych jest godzina. Pojawia się wątpliwość, czy ewidencjonowaniu powinny podlegać również minuty pracy w sytuacji, gdy faktyczny czas świadczenia pracy obejmuje niepełne godziny. W tym zakresie u niektórych pracodawców można się spotkać z ewidencjonowaniem jedynie pełnych godzin pracy, przy pomijaniu niepełnych godzin pracy. Taką praktykę należy jednak uznać za nieprawidłową. Ewidencjonowaniu powinny podlegać zarówno pełne, jak i niepełne godziny pracy. W tym drugim przypadku powinno się wykazywać odpowiednią liczbę minut względnie można wykazać odpowiedni ułamek pełnej godziny. Zgodnie z rozkładem czasu pracy, pracownik powinien świadczyć pracę przez 8 godzin. Faktycznie świadczył pracę przez 8 godzin i 30 minut. W karcie ewidencji czasu pracy należy to zaewidencjonować jako 8 godzin i 30 minut lub jako 8,5 godziny. Wskazówka 5. Karta ewidencji czasu pracy może być prowadzona w formie elektronicznej W przepisach prawa pracy brakuje regulacji dotyczących prowadzenia kart ewidencji czasu pracy w formach elektronicznych. Dopuszczalność stosowania tej formy nie budzi jednak obecnie większych wątpliwości. Takie stanowisko prezentuje również na swojej stronie internetowej Państwowa Inspekcja Pracy w zakładce „Serwis pracodawcy”, zdaniem której „karta może być również prowadzona w formie elektronicznej z możliwością uzyskania wydruku na życzenie osoby uprawnionej do dokonywania kontroli”. Część specjalistów zaleca, aby nawet w przypadku prowadzenia ewidencji w formach elektronicznych, raz w miesiącu lub w okresie rozliczeniowym sporządzano wydruk karty, uzyskując na tym dokumencie podpis pracownika. Zalecenie to jest uzasadnione względami dowodowymi w przypadku ewentualnej sprawy w sądzie pracy. Trzeba mieć świadomość, że pracownik może w sądzie przedstawić dowody, z których będzie wynikało, że stan faktyczny odbiegał od zapisów w karcie. W takim przypadku jego podpis w karcie nie jest wiążący dla sądu pracy. Wskazówka 6. Elektroniczną rejestrację wejść i wyjść warto zgrać z ewidencją czasu pracy Coraz popularniejszym rozwiązaniem technicznym staje się elektroniczna rejestracja wejść i wyjść. Jest to rozwiązanie wdrażane zarówno ze względów bezpieczeństwa, jak i dla zwiększenia dyscypliny pracy. Przy stosowaniu tego rozwiązania może powstawać praktyczna wątpliwość wiążąca się z faktem, że łączny czas pobytu pracownika w zakładzie pracy jest zwykle nieco dłuższy niż czas świadczenia pracy. Skutkiem tego jest rozbieżność między zapisami rejestratora z kartą ewidencji czasu pracy. Mimo tej rozbieżności należy jednak przyjąć, że w karcie czasu pracy rejestruje się wyłącznie czas pracy. Pomija się natomiast okres przebywania w zakładzie pracy bez świadczenia pracy. Z danych rejestratora wejść i wyjść wynika, że pracownik przekroczył bramę zakładu pracy o godz. Po przyjściu do zakładu przebrał się w ubranie robocze. Na stanowisku pracy był o godz. Pracę zakończył o godz. Z zakładu pracy wyszedł jednak dopiero o godz. gdyż przez kilkadziesiąt minut rozmawiał z kolegami. W tej sytuacji w karcie ewidencji czasu pracy rejestruje się tylko 8 godzin z tytułu pracy w godz. od do W regulaminie pracy wskazane jest umieszczenie zapisu, że czas pracy jest rejestrowany od momentu stawienia się w gotowości na stanowisku pracy o ustalonej godzinie rozpoczęcia pracy do momentu zakończenia pracy na stanowisku. Przykład zapisu w regulaminie pracy dotyczący rejestrowania czasu pracy: § 10 Czas pracy jest naliczany od momentu stawienia się na stanowisku pracy w gotowości do pracy. Przez gotowość do pracy należy rozumieć stawienie się w odpowiedniej odzieży i obuwiu roboczym wraz z przydzielonymi przez pracodawcę środkami ochrony indywidualnej, takimi jak np. rękawice ochronne, fartuch roboczy, kask itd. Bardzo dobrym rozwiązaniem jest umieszczenie rejestratora wejść i wyjść między częścią roboczą a częścią socjalną. Dzięki takiemu rozwiązaniu znacznie łatwiejsze jest ustalenie okresu przebywania pracownika w miejscu świadczenia pracy. Polecamy serwis: Umowa o pracę W zakładzie pracy czytniki wejść i wyjść zostały umieszczone przy wejściu głównym oraz w korytarzu dzielącym szatnię od hali produkcyjnej. Zarówno przy wchodzeniu, jak i wychodzeniu z zakładu pracy pracownicy mają obowiązek dwukrotnego przyłożenia karty do czytnika. Pierwsze odbicie następuje w momencie pojawienia się w zakładzie pracy i przejścia przez obrotową bramkę. Dostęp do zapisów tego rejestratora posiada zakładowa służba ochrony. Godziny pobytu w zakładzie są rejestrowane ze względów bezpieczeństwa. Drugie odbicie następuje w momencie, gdy pracownik przebrany w odzież roboczą wchodzi na halę produkcyjną. Dane tego rejestratora są używane do celów rozliczania czasu pracy. Z kolei opuszczając stanowisko pracy pracownik przykłada kartę najpierw do czytnika dzielącego część roboczą od socjalnej, a następnie do czytnika przy wejściu głównym. W sytuacji gdy pracownik pojawia się w zakładzie pracy w dniu wolnym od pracy, np. aby załatwić sprawę w komórce kadrowej lub płacowej, odbija kartę tylko przy przejściu przez obrotową bramkę znajdującą się przy wejściu głównym do zakładu. Należy uznać, że nie ma przeciwwskazań do zastosowania niewielkiej, kilkuminutowej tolerancji pomiarowej w zakresie godziny rozpoczęcia i zakończenia pracy, zwłaszcza gdy jest to uzasadnione np. kolejkami tworzącymi się przy czytniku w godzinach rozpoczęcia i zakończenia zmiany. U pracodawcy zarówno harmonogramy czasu pracy, jak i ewidencja czasu pracy są tworzone w sposób automatyczny. Zapis w karcie ewidencji czasu pracy powstaje przez porównanie danych z systemu rejestracji wejść i wyjść z harmonogramowym czasem pracy, przy uwzględnieniu tzw. zbiorówek od kierowników, w których są opisywane modyfikacje w stosunku do planowanego czasu pracy. System został skonfigurowany w ten sposób, że jeżeli rozbieżność między planowaną godziną rozpoczęcia i zakończenia pracy a zapisem rejestratora czasu pracy nie przekracza 10 minut (+/-), to w karcie czasu pracy należy przyjąć, że liczba godzin pracy była zgodna z harmonogramem. Większe odstępstwa, wraz z określeniem przyczyny, powinny być opisane w „zbiorówce” sporządzanej przez kierownika, np. kierownik oznacza dłuższy pobyt pracownika na hali produkcyjnej jako nadgodziny lub odpracowywanie wadliwie wykonanej pracy. Takie postępowanie pracodawcy jest prawidłowe. Wskazówka 7. Pracodawca może stosować dowolne symbole w karcie czasu pracy Ani w Kodeksie pracy, ani w rozporządzeniu o dokumentacji osobowej nie określono symboli stosowanych przy wypełnianiu karty. Stąd pracodawcy mają w tym zakresie dowolność, np. urlop wypoczynkowy można oznaczać w karcie jako „U”, jako „UW” lub w jakikolwiek inny sposób. Należy jednak zadbać o to, aby stosowane oznaczenia były czytelne zarówno dla osób wypełniających karty, jak i dla pracowników oraz organów kontroli. Dlatego warto sporządzić legendę stosowanych symboli (zob. wzór karty czasu pracy). Jeżeli do celów ewidencjonowania czasu pracy pracodawca użytkuje któregoś z popularnych na rynku programu kadrowo-płacowego, to symbole są zwykle zdefiniowane przez producenta oprogramowania. Wskazówka 8. Niektóre dokumenty dotyczące czasu pracy trzeba przechowywać z kartą ewidencji czasu pracy Jeśli pracownikom, na ich pisemny wniosek, jest udzielany czas wolny za nadgodziny, to pracodawca jest zobowiązany do przechowywania tych wniosków razem z kartą ewidencji czasu pracy. W przepisach nie ma regulacji dotyczącej przechowywania wniosków w sprawie udzielania czasu wolnego za nadgodziny u pracodawców, u których nie prowadzi się dokumentacji czasu pracy w formie tradycyjnej – lecz w formie elektronicznej. Możliwym do zastosowania rozwiązaniem jest przechowywanie wniosków w komórce organizacyjnej pracodawcy odpowiedzialnej za ewidencjonowanie czasu pracy, np. w odrębnym segregatorze z imiennymi przekładkami. Wskazane jest również, aby razem z kartą ewidencji czasu pracy były przechowywane zrealizowane wnioski pracowników o zgodę na wyjście prywatne w godzinach pracy oraz zawierające propozycję terminu odpracowania. Wskazówka 9. W karcie czasu pracy zapisujemy pracownikowi pracę w dniu, w którym doszło do jej rozpoczęcia Jeżeli pracownik rozpoczął pracę np. 13 maja br. o godz. i pracował do godz. 14 maja, to w karcie czasu pracy najlepiej będzie wszystkie godziny pracy przypisać do 13 maja, kiedy to rozpoczęła się doba pracownicza. Nie jest natomiast zalecanym działaniem rozbicie godzin i odrębne przypisanie ich w dwóch dniówkach, tj. 2 godzin do 13 maja i 6 godzin do 14 maja – gdyż znacznie to utrudni prawidłowe naliczenie wynagrodzenia. Wskazówka 10. W karcie czasu pracy trzeba wpisywać faktyczne godziny pracy Jeżeli pracownik wykonywał na polecenie pracodawcy w jednym dniu pracę dłużej np. o 3 godziny (łącznie przepracował 11 godzin), a kolejnego dnia, na wniosek pracownika, został mu udzielony w zamian czas wolny za nadgodziny i przepracował on tylko 5 godzin, to właśnie taki wymiar czasu pracy powinien być w każdym z tych dni wskazany w karcie (11 godzin jednego dnia i 5 godzin drugiego). Nie jest natomiast właściwe wpisanie pracownikowi w obu tych dniach po 8 godzin, co jest często praktykowane wśród pracodawców – z uwagi na niezgodność ze stanem faktycznym. Forum Kadry Wzór karty ewidencji czasu pracy Przedstawiona karta ewidencji czasu pracy dotyczy pracownika zatrudnionego w systemie podstawowym od poniedziałku do piątku, który: 3 maja, który był planowany jako dzień wolny, przepracował 8 godzin – nie otrzymując z tego tytułu dnia wolnego, co po zakończeniu okresu rozliczeniowego spowodowało powstanie 8 nadgodzin średniotygodniowych, 5 maja, w którym planowano mu 8 godzin pracy, skorzystał z urlopu wypoczynkowego, 10 maja, w dniu planowanym jako wolny, wynikający z przeciętnie 5-dniowego tygodnia pracy, świadczył pracę przez 8 godzin, 14 maja odebrał dzień wolny za pracę świadczoną w dniu wolnym od pracy, wynikającym z przeciętnie 5-dniowego tygodnia (tj. 10 maja), 15 maja po zakończeniu pracy wynikającej z rozkładu pełnił dyżur przez 5 godzin, od 19 do 23 maja świadczył pracę na nocnej zmianie, 30 maja miał zaplanowany dzień wolny za święto przypadające w sobotę 3 maja. Odpowiedzi na pytania Czytelników Pracownik pełni dyżury w zakładzie pracy i w domu. Czy dyżur stacjonarny i „na telefon” można wykazywać łącznie w jednej rubryce? Nie. Należy mieć na uwadze, że w zakresie dyżuru stosuje się inne zasady rekompensaty do dyżuru stacjonarnego i inne do dyżuru „pod telefonem”. Z tytułu dyżuru „pod telefonem” w przepisach nie zagwarantowano pracownikom żadnej formy rekompensaty. W szczególności nie trzeba pracownikom z tego tytułu udzielać czasu wolnego ani wypłacać wynagrodzenia (chociaż wielu pracodawców wprowadza dodatkowe wynagrodzenie, aby zachęcić pracowników do pełnienia dyżurów). Natomiast wspomniany dyżur nie powinien naruszać odpoczynku dobowego i tygodniowego. Z kolei z tytułu dyżuru stacjonarnego pracownikowi należy się rekompensata w formie czasu wolnego lub wynagrodzenia w wysokości wynikającej z osobistego zaszeregowania, a w braku wyodrębnienia takiego składnika – 60% wynagrodzenia. Z uwagi na różnicę w formie kompensaty dyżurów, w karcie nie należy sumować godzin dyżuru stacjonarnego i „na telefon”. Do celów naliczenia wynagrodzenia wystarczy wykazanie dyżuru stacjonarnego, chyba że u pracodawcy przewidziano dodatkową rekompensatę za dyżur „na telefon”. Trzeba też mieć na uwadze, że w sytuacji gdy w czasie dyżuru wystąpi konieczność świadczenia pracy, to czas od momentu rozpoczęcia do zakończenia pracy należy wykazać w karcie jako czas pracy – o charakterze pracy nadliczbowej, wyłączając go jednocześnie z czasu dyżurowania. Zapisz się na nasz newsletter Podstawa prawna: art. 132–134, art. 141, art. 149, art. 1515, art. 187 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy – z 1998 r. Nr 21, poz. 94; z 2014 r., poz. 208 § 8 pkt 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 28 maja 1996 r. w sprawie zakresu prowadzenia przez pracodawców dokumentacji w sprawach związanych ze stosunkiem pracy oraz sposobu prowadzenia akt osobowych pracownika – Nr 62, poz. 286; z 2009 r. Nr 115, poz. 971 Więcej przeczytasz w Monitorze Prawa Pracy i Ubezpieczeń >>> Jaka jest definicja przeważającej działalności gospodarczej w kontekście zakazu handlu w niedzielę? Czy stosuje się kryterium mieszane (formalno-materialne) czy tylko formalne czyli wpis w rejestrze? RPO reaguje w sprawie kary za handel w niedzielę. Kara za handel w niedzielę a pojęcie „przeważającej działalności gospodarczej” Lokalny przedsiębiorca prowadzący kilka sklepów został ukarany przez sąd 2 tys. grzywny za handel w niedziele. Według sądu pojęcie „przeważającej działalności gospodarczej” jest oparte na łącznym spełnieniu kryterium materialnego i formalnego – czyli ocenie wielkości sprzedaży danych dóbr i rodzaju działalności. Pojęcie to powinno być jednak rozumiane ściśle, a decyduje treść wpisu w odpowiednim rejestrze – wskazuje RPO w kasacji na korzyść przedsiębiorcy. Rzecznik wnosi, aby Sąd Najwyższy uniewinnił obwinionego od przypisanego mu wykroczenia. Powierzenie wykonywania pracy w niedzielę w handlu Wyrokiem Sądu Rejonowego z 2019 r. przedsiębiorca został uznany za winnego tego, że wbrew zakazowi, powierzył wykonywanie pracy w niedzielę w handlu oraz wykonywanie czynności związanych z handlem w kilku sklepach w P. Sąd uznał, że dwa zarzucane mu czyny wypełniają znamiona wykroczenia z art. 10 ust. 1 ustawy z 10 stycznia 2018 r. o ograniczeniu handlu w niedzielę i święta oraz w niektóre inne dni. Wymierzył mu za to karę grzywny w wysokości 2 tys. zł. W uzasadnieniu sąd wskazał, że zgłaszając jako dominującą działalność sprzedaż detaliczną wyrobów tytoniowych prowadzoną w wyspecjalizowanych sklepach w ramach wpisu w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, obwiniony nie uchylił przez to automatycznie stosowania zakazu handlu. Według sądu użyte w art. 6 ustawy określenie „przeważająca działalność" wskazuje jedynie na rodzaj przeważającej działalności wskazany we wniosku o wpis. Nie eliminuje to zaś konieczności dokonywania oceny w realiach konkretnej sprawy przesłanki przewagi handlu danym towarem. Obrona złożyła apelację. Dowodziła błędu sądu przez przyjęcie, że sklepy nie są placówkami, w których przeważająca działalność polega na handlu wyrobami tytoniowymi. Sąd nie uwzględnił bowiem, że „przeważająca działalność” oznacza rodzaj przeważającej działalności wskazany we wniosku. A wpisy potwierdzają, że przedmiotem przeważającej działalności jest sprzedaż detaliczna wyrobów tytoniowych. Sąd Okręgowy w 2020 r. utrzymał w mocy zaskarżony wyrok. W jego ocenie reguły wykładni celowościowej wskazują, że ustawodawca definiując w ustawie placówki handlowe nieobjęte zakazem handlu w niedzielę i święta, odwołał się do kryterium mieszanego, tj. formalno-materialnego. Oznacza to, że jednocześnie muszą być spełnione dwa warunki: przeważająca działalność musi polegać na handlu prasą, biletami komunikacji miejskiej, wyrobami tytoniowymi, kuponami gier losowych i zakładów wzajemnych, co powoduje, że zachodzi konieczność zobiektywizowania tego pojęcia w kategoriach ekonomicznych, poprzez porównanie wartości sprzedaży towarów wskazanych w art. 6 ust. 1 pkt 6 oraz innych niewymienionych w tym przepisie, a znajdujących się w ofercie handlowej (kryterium materialne), rodzaj przeważającej działalności wskazany we wniosku o wpis musi dotyczyć działalności mogącej być uznaną za przeważającą wynikającej z zastosowania tego kryterium materialnego (kryterium formalne). Według SO w przypadku obwinionego spełniony był jedynie drugi warunek. W 2018 r. dokonał on zmian wpisów w ewidencji poprzez wskazanie, jako przeważającej działalności sprzedaży detalicznej wyrobów tytoniowych w wyspecjalizowanych sklepach - w miejsce dotychczasowej sprzedaży detalicznej w niewyspecjalizowanych sklepach z przewagą żywności, napojów i wyrobów tytoniowych W ocenie SO nie wystarcza to jednak do uznania, że prowadzona działalność handlowa została wyłączona od zakazu handlu. Przeważająca działalność gospodarcza w ocenie RPO RPO zaskarżył orzeczenie SO w całości na korzyść ukaranego. Wyrokowi zarzucił rażące i mające istotny wpływ na jego treść naruszenie prawa materialnego tj. art. 10 ust. 1 w związku z art. 5 pkt 2 i art. 6 ust. 1 pkt 6 ustawy o ograniczeniu handlu w niedziele i święta - poprzez błędną wykładnię pojęcia „przeważającej działalności gospodarczej”. Polegało to na przyjęciu, że jest ona oparta na łącznym spełnieniu kryterium materialnego i formalnego, tj. na ocenie wielkości sprzedaży danych dóbr (kryterium materialne) oraz rodzaju działalności, wskazanej we wniosku o wpis do rejestru (kryterium formalne). Tymczasem pojęcie to powinno być rozumiane ściśle, a decydująca w tym zakresie jest sama tylko treść wpisu w odpowiednim rejestrze. Stanowisko Sądu Okręgowego jest sprzeczne z postanowieniem Sądu Najwyższego z 26 maja 2021 r. (sygn. akt I KZP 15/20). Zgodnie z nim pojęcie „przeważająca działalność gospodarcza” powinno być rozumiane ściśle, tj. zgodnie z definicją zawartą w art. 6 ust. 2 ustawy o ograniczeniu handlu w niedziele i święta. Wpis w odpowiednim rejestrze ma bowiem zamierzony przez ustawodawcę kluczowy charakter dla ustalenia przeważającej działalności i faktu, czy dana działalność podlega zakazowi handlu. SN wyjaśniał, że termin „przeważająca działalność” jest zaczerpnięty z unormowań z zakresu statystyki publicznej, czego potwierdzeniem jest art. 6 ust. 2 ustawy o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni. Przepis ten stanowi: "Przeważająca działalność o której mowa w ust. 1 pkt 2, 5, 6, 28, 29 i 30 oznacza rodzaj przeważającej działalności wskazany we wniosku o wpis do krajowego rejestru urzędowego podmiotów gospodarki narodowej, o którym mowa w ustawie z dnia 29 czerwca 1995 r. o statystyce publicznej". Istotna w tej mierze jest klasyfikacja PKD, uregulowana została w rozporządzeniu Rady Ministrów z 24 grudnia 2007 r. w sprawie Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD). Podstawę wydania tego rozporządzenia stanowił art. 40 ust. 2 ustawy z dnia 29 czerwca 1995 r. o statystyce publicznej. Jak podkreślił SN, przyjęciu kryterium materialnego w miejsce wskazanego w art. 6 ust. 2 wymogu formalnego sprzeciwia się jedna z podstawowych reguł interpretacyjnych - zakaz wykładni per non est. W wypadku ustawy ograniczającej handel w niedzielę i święta ustawodawca nie odwołał się do kryterium związanego z rzeczywiście prowadzoną działalnością, a posłużył się kryterium formalnym - rodzajem działalności określonej we wniosku o wpis do rejestru. Art. 6 ust. 2 ustawy zawiera definicję legalną, której treść jest jasna i nie może budzić wątpliwości. Ponadto, jak zasadnie zaznaczył SN, ukształtowanie odpowiedzialności wykroczeniowej, takie jak w art. 10 w związku z art. 6 ustawy, związane jedynie z kryterium formalnym (treścią wniosku) ma zdecydowanie większy walor gwarancyjny, gdyż w dobitniejszym stopniu przyczynia się do realizacji zasady nullum crimen sine lege certa. Pewność co do granic zakazu, którą ustawodawca powiązał z treścią wniosku o wpis PKD albo wniosku o jego zmianę, byłaby znacznie bardziej osłabiona, gdyby odwoływać się do bardziej ogólnikowego pojęcia „działalności przeważającej” bez dookreślenia jej w ustawie, na podstawie jakiego punktu w czasie czy okresu działalność taka miałaby być ustalana. Taki sposób określenia „działalności przeważającej” ma też wymiar gwarancyjny dla pracowników - poprzez zwiększenie przejrzystości funkcjonowania pracodawcy. Zweryfikowanie rodzaju prowadzonej przez pracodawcę działalności przeważającej przy pomocy jasnego i ogólnie dostępnego kryterium pozwala bowiem pracownikowi od razu uzyskać wiedzę, czy przedsiębiorca może wymagać od niego pracy w niedziele i święta. Wobec faktu, że zgodnie z wpisem dokonanym przez ukaranego w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, prowadzone przez niego placówki handlowe były wyłączone od zakazu z art. 5 pkt 2 ustawy z 10 stycznia 2018 r. - nie popełnił on wykroczenia. Zasadny jest zatem wniosek o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego oraz utrzymanego nim w mocy wyroku sądu I instancji i uniewinnienie obwinionego, Mimo że doszło już do przedawnienia, w realiach sprawy na obecnym etapie należy przyznać prymat materialnej przesłance procesowej – podsumował Stanisław Trociuk, zastępca RPO. Jednym z podstawowych obowiązków pracodawcy jest prowadzenie ewidencji czasu pracy dla osób zatrudnionych na podstawie umów o pracę. Celem jej prowadzenia jest prawidłowe ustalenie wynagrodzenia pracownika i innych świadczeń związanych ze stosunkiem pracy. Jak wygląda prawidłowo prowadzona ewidencja czasu pracy? Obowiązujące od 1 stycznia 2019 r. Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie dokumentacji pracowniczej, dalej: rozporządzenie, w § 6 ust. 1 określa katalog dokumentów dotyczących ewidencjonowania czasu pracy. Jednym z tych dokumentów jest ewidencja czasu pracy (do końca 2018 r. była to karta ewidencji czasu pracy) prowadzona dla każdego pracownika indywidualnie. Od 1 stycznia 2019 r. do dokumentacji pracowniczej zalicza się dokumenty dotyczące ewidencjonowania czasu pracy, w tym ewidencję czasu pracy. Ewidencja czasu pracy powinna zawierać informacje o: liczbie przepracowanych godzin oraz godzinie rozpoczęcia i zakończenia pracy; liczbie godzin przepracowanych w porze nocnej; liczbie godzin nadliczbowych; liczbie godzin dyżuru oraz godzinie rozpoczęcia i zakończenia dyżuru, ze wskazaniem miejsca jego pełnienia; dniach wolnych od pracy, z oznaczeniem tytułu ich udzielenia; ustawowych zwolnień od pracy, ze wskazaniem podstawy prawnej ich udzielenia i oznaczeniem wymiaru; innych usprawiedliwionych nieobecności w pracy, ze wskazaniem ich rodzaju i wymiaru; nieusprawiedliwionych nieobecnościach w pracy, z oznaczeniem ich wymiaru; czasie pracy pracownika młodocianego przy pracach wzbronionych młodocianym, których wykonywanie jest dozwolone w celu odbycia przez nich przygotowania zawodowego (§ 6 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia). Wprowadzone zmiany dotyczące wskazania w ewidencji czasu pracy liczby przepracowanych godzin w poszczególnych dobach oraz godzin rozpoczęcia i zakończenia pracy mają służyć kontroli przestrzegania przepisów o dobie pracowniczej. Od 1 stycznia 2019 r. w ewidencji czasu pracy należy również podać liczbę godzin dyżuru oraz godzin rozpoczęcia i zakończenia, ze wskazaniem na miejsce jego pełnienia. Informacje te pozwalają określić, czy nie zostało naruszone prawo pracownika do 11-godzinnego nieprzerwanego dobowego odpoczynku. Przepisy wymagają także zamieszczenia w ewidencji czasu pracy rodzaju i wymiaru zwolnień od pracy oraz innych usprawiedliwionych nieobecności w pracy, jak też wymiaru nieobecności nieusprawiedliwionej. Ponadto w przypadku dni wolnych od pracy wymagane jest wskazanie tytułu ich udzielenia (np. dzień wolny z tytułu przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy, dzień wolny za pracę w niedzielę lub święta). W ewidencji czasu pracy nie należy zamieszczać informacji związanych z ubieganiem się o urlop wypoczynkowy i korzystaniem z niego. Uproszczona ewidencja Ewidencja czasu pracy podlega ograniczeniu względem pracowników określonych w art. 149 § 2 Ustawy Kodeks pracy, dalej: kp, czyli: objętych systemem zadaniowego czasu pracy, zarządzających zakładem w imieniu pracodawcy, otrzymujących ryczałt za godziny nadliczbowe lub za pracę w porze nocnej. Uproszczenie ewidencji czasu pracy w przypadku tych pracowników polega na braku obowiązku ewidencjonowania godzin pracy. Prowadzenie ograniczonej ewidencji nie zwalnia pracodawcy z pozostałych wymogów związanych z jej prowadzeniem. Zobowiązany jest wykazywać: dni wolne, ze wskazaniem tytułu ich udzielenia; rodzaj i wymiar zwolnień od pracy; rodzaj i wymiar innych usprawiedliwionych nieobecności w pracy i wymiar nieusprawiedliwionych nieobecności w pracy. Uproszczona ewidencja czasu pracy nie zwalnia pracodawcy również z prowadzenia innej dokumentacji dotyczącej ewidencjonowania czasu pracy, wskazanej w § 6 pkt 1 lit. b–d rozporządzenia. Forma ewidencji czasu pracy Pracodawca może wybrać jedną z dwóch form prowadzenia ewidencji czasu pracy – papierową bądź elektroniczną. Prowadząc ewidencję czasu pracy w formie papierowej, pracodawca powinien zapewnić warunki, które pozwolą zabezpieczyć ewidencję czasu pracy przed zniszczeniem, uszkodzeniem lub utratą i dostępem osób nieupoważnionych. Powinno się to odbywać w szczególności przez zapewnienie w pomieszczeniu, w którym przechowywana jest ewidencja odpowiedniej wilgotności, temperatury i zabezpieczenie tego pomieszczenia przed dostępem osób nieupoważnionych. Natomiast ewidencja prowadzona w postaci elektronicznej musi spełniać wymagania określone w rozdziale 3 i 4 rozporządzenia. Okres przechowywania ewidencji czasu pracy Ewidencję czasu pracy pracodawca ma obowiązek przechowywać przez okres zatrudnienia, a także przez okres 10 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym stosunek pracy uległ rozwiązaniu lub wygasł, chyba że przepisy odrębne przewidują dłuższy okres przechowywania (art. 94 pkt 9b kp). Pracodawca, który nie prowadzi ewidencji czasu pracy, dopuszcza się wykroczenia przeciwko prawom pracownika (art. 281 pkt 6 kp) sankcjonowanego karą grzywny od 1000 do 30 000 zł. Podsumowanie Ewidencja czasu pracy jest jednym z elementów dokumentacji dotyczącej ewidencjonowania czasu pracy. Bez niej niemożliwe jest rozliczenie czasu pracy pracownika, a także naliczenie jego wynagrodzenia. Pracodawca zobowiązany jest do wykazywania w niej liczby przepracowanych godzin oraz godzin rozpoczęcia i zakończenia pracy. W ewidencji czasu pracy należy również określić zarówno rodzaj i wymiar zwolnień od pracy oraz innych usprawiedliwionych nieobecności w pracy, jak i wymiar nieobecności nieusprawiedliwionych. Ustawodawca zobowiązał pracodawcę także do podawania w ewidencji czasu pracy godzin rozpoczęcia i zakończenia odbytego przez pracownika dyżuru, a w przypadku dni wolnych wskazania tytułu ich udzielenia. Od 1 stycznia 2019 r. w ewidencji czasu pracy podajemy - poza samą liczbą przepracowanego czasu - przedziały czasowe, w których pracownik świadczył pracę. Podobne zapisy dotyczą dyżurów, przy czym w odniesieniu do nich wskazujemy również miejsce ich pełnienia. Do ewidencji dołączamy liczne wnioski i zgody pracownika, które do tej pory zwykle umieszczane były w części B akt osobowych. Do nowych regulacji pracodawca nie musi dostosowywać dokumentacji dotyczącej czasu pracy sprzed początku 2019 r., a do treści kart ewidencji czasu pracy pracownika zatrudnionego przed 1 stycznia 2019 r. prowadzonych tego dnia stosuje się regulacje nieobowiązującego rozporządzenia w sprawie zakresu prowadzenia przez pracodawców dokumentacji w sprawach związanych ze stosunkiem pracy oraz sposobu prowadzenia akt osobowych pracownika. Prowadzenie rozliczenia czasu pracy to jeden z głównych obowiązków dokumentacyjnych pracodawcy. Ewidencja czasu pracy tworzona i prowadzona jest do celów prawidłowego ustalenia wynagrodzenia pracownika i innych świadczeń związanych z pracą. Po zmianach ewidencja stała się dokumentacją szerszą i nakierowana jest nie tylko na potwierdzenie poszczególnych faktów związanych z przepracowanym czasem, ale zawiera również szerszy zestaw informacji dotyczących stosowanych dla danego pracownika konkretnych indywidualnych rozwiązań związanych z czasem pracy. Mówimy już nie tyle bowiem o samej karcie ewidencji czasu pracy, ile o dokumentacji związanej z czasem pracy. Jak było przed zmianą przepisów Do końca 2018 r. karta ewidencji czasu pracy obejmowała informacje o pracy w poszczególnych dobach, w tym pracy w niedziele i święta, w porze nocnej, w godzinach nadliczbowych oraz w dni wolne od pracy wynikające z rozkładu czasu pracy w przeciętnie 5-dniowym tygodniu pracy, dyżurach, urlopach, zwolnieniach od pracy oraz innych usprawiedliwionych i nieusprawiedliwionych nieobecnościach w pracy. W stosunku do pracowników młodocianych pracodawca uwzględnił w ewidencji także czas ich pracy przy pracach wzbronionych młodocianym, których wykonywanie jest dozwolone w celu odbycia przez nich przygotowania zawodowego. Do karty ewidencji czasu pracy dołączano wnioski pracowników o udzielenie czasu wolnego za pracę w godzinach nadliczbowych. Zarówno obecnie, jak i do końca 2018 r. podstawowym celem prowadzenia ewidencji czasu pracy jest ustalenie świadczeń finansowych należnych pracownikowi od pracodawcy. Przez tę perspektywę należy oceniać zakres informacji i danych, jakie powinny się znaleźć w ewidencji. Należy w niej umieszczać wszystkie informacje związane z czasem pracy, które w jakikolwiek sposób wpływają na uprawnienia pracownicze. Ewidencja czasu pracy obejmuje zatem nie tylko czas pracy wynikający z ustalonego rozkładu czasu pracy, ale także związany z wykonywaniem nadzwyczajnych poleceń pracodawcy, każdą godzinę pracy w porze nocnej itp. Informacje muszą być doprecyzowane, np. wykazując zwolnienia od pracy należy dookreślić ich rodzaj - różne są bowiem zasady wynagradzania za poszczególne z nich. Szerszy zakres dokumentacji Od 1 stycznia 2019 r. znacznie zmienił się zakres dokumentacji związanej z czasem pracy i sposób dokonywania poszczególnych zapisów. W dokumentacji związanej z ewidencjonowaniem czasu pracy znajdą się: karta ewidencji czasu pracy, wnioski pracownika w sprawach związanych z czasem pracy, dokumenty związane z pewnymi kwestiami powiązanymi z czasem pracy, zgody pracowników - rodziców małych dzieci oraz pracownic w ciąży. Te wszystkie grupy dokumentów mieszczą się w definicji dokumentacji pracowniczej, na którą składają się akta osobowe oraz dokumentacja w sprawach związanych ze stosunkiem pracy (art. 94 pkt 9a ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (dalej: Karta ewidencji czasu pracy Według nowych regulacji karta ewidencji czasu pracy zawierać ma informacje o: liczbie przepracowanych godzin oraz godzinie rozpoczęcia i zakończenia pracy - nowością jest tutaj informacja o rozkładzie czasowym pracy w poszczególnych dobach. Do tej pory podawano tylko liczbę godzin (np. 8, 10), obecnie zarówno liczbę jak i przedział czasu (np. 8 godzin: od do liczbie godzin przepracowanych w porze nocnej - nie wskazujemy przy tym przedziału czasu "od … do …", w którym praca w nocy była wykonywana. Przedział pracy w nocy wynika z przepisów wewnętrznych; liczbie godzin nadliczbowych - podobnie jak przy pracy w nocy nie podajemy przedziału czasu, w jakim praca nadliczbowa była wykonywana. Informacja o nadgodzinach uzupełnia informację z pkt 1 o liczbie i przedziale czasu, w jakim praca była wykonywana, np. przy podaniu 10 godzin w przedziale od do w informacji o nadgodzinach pojawić się może 2 (tak będzie przede wszystkim w podstawowym czasie pracy) lub np. 0 (w razie stosowania równoważnego systemu czasu pracy i zaplanowaniu na ten dzień 10 godzin do przepracowania); dniach wolnych od pracy, z oznaczeniem tytułu ich udzielenia; liczbie godzin dyżuru i ich rozkładzie w dobach, ze wskazaniem miejsca jego pełnienia - nowością jest nie tylko godzinowy rozkład dyżurów (np. od do ale również konieczność wskazania miejsca ich pełnienia. Uznać należy, że miejsce to podawane jest w kontekście rozróżnienia na dyżury zakładowe i domowe wskazane w art. 1515 Pracodawca nie wpisuje konkretnego adresu, gdyż nie ma to znaczenia dla osiągnięcia celu, którym jest ustalenie prawidłowego rozliczenia świadczeń ze stosunku pracy; ustawowych zwolnieniach od pracy, z oznaczeniem wymiaru i podstawy prawnej ich udzielenia, np. przerw na karmienie dziecka piersią lub zwolnień pracownika wychowującego dziecko do 14 lat; innych usprawiedliwionych nieobecnościach w pracy, ze wskazaniem wymiaru i tytułu ich udzielenia, np. zwolnienia od pracy w celu załatwienia spraw osobistych; nieusprawiedliwionych nieobecnościach w pracy; czasie pracy pracowników młodocianych przy pracach wzbronionych młodocianym, których wykonywanie jest dozwolone w celu odbycia przez nich przygotowania zawodowego. Pracownik wykorzystywał ostatnie 4 godziny przysługującego mu urlopu wypoczynkowego za dany rok. W tym samym dniu przez 4 godziny pracował. Oznaczając urlop i pracę w jednym dniu kalendarzowym, w rubryce dziennej należy wskazać liczbę godzin faktycznej pracy, podając również godzinę rozpoczęcia i zakończenia pracy oraz podać - jako drugi zapis - oznaczenie literowe stosowane dla urlopu wypoczynkowego, odsyłając jednocześnie do wyjaśnień, które należałoby dla pełnej czytelności zamieścić pod kartą ewidencji czasu pracy (lub - jeżeli w stosowanym wzorze to przewidziano - w odpowiedniej rubryce na uwagi/wyjaśnienia). Zwolnienie z obowiązku prowadzenia ewidencji W stosunku do pewnych kategorii pracowników pracodawca zwolniony jest jedynie z obowiązku ewidencjonowania godzin pracy. Dotyczy to pracowników: objętych systemem zadaniowego czasu pracy, zarządzających w imieniu pracodawcy zakładem pracy, otrzymujących ryczałt za godziny nadliczbowe, otrzymujących ryczałt za pracę w porze nocnej. W pozostałym zakresie ewidencja czasu pracy jest nadal prowadzona. Nie istnieje żaden narzucony prawnie wzór karty ewidencji czasu pracy pracownika. Pracodawcy opracowują więc wzór takiej karty we własnym zakresie. Nie narzucono również okresu, na jaki ma być tworzona. Najczęściej stosuje się karty miesięczne, roczne lub obejmujące okresy rozliczeniowe czasu pracy. Standardowo karta prowadzona jest w formie tabelarycznej. Tabela. Podobieństwa i różnice w zakresie danych podlegających rejestracji w ewidencji czasu pracy przed i po zmianie przepisów Lp. Do 31 grudnia 2018 r. Od 1 stycznia 2019 r. praca w poszczególnych dobach, w tym: w niedziele i święta, w porze nocnej, w godzinach nadliczbowych, w dni wolne od pracy wynikające z rozkładu czasu pracy w przeciętnie 5-dniowym tygodniu pracy liczba przepracowanych godzin oraz godzina rozpoczęcia i zakończenia pracy, liczba godzin przepracowanych w porze nocnej, liczba godzin nadliczbowych 2. --- dni wolne od pracy, z oznaczeniem tytułu ich udzielenia 3. dyżury liczba godzin dyżuru oraz godzina rozpoczęcia i zakończenia dyżuru, ze wskazaniem miejsca jego pełnienia 4. urlopy --- 5. zwolnienia od pracy rodzaj i wymiar zwolnień od pracy 6. inne usprawiedliwione i nieusprawiedliwione nieobecności w pracy rodzaj i wymiar innych usprawiedliwionych nieobecności w pracy, wymiar nieusprawiedliwionych nieobecności w pracy 7. czas pracy pracownika młodocianego przy pracach wzbronionych młodocianym, których wykonywanie jest dozwolone w celu odbycia przez nich przygotowania zawodowego czas pracy pracownika młodocianego przy pracach wzbronionych młodocianym, których wykonywanie jest dozwolone w celu odbycia przez nich przygotowania zawodowego Oznaczanie rodzaju nieobecności W praktyce istotne jest stosowanie szerokiego katalogu skrótów dotyczących zwolnień i innych nieobecności - z różnymi oznaczeniami nieobecności (w odmienny sposób rozliczanych) i nieograniczanie się do oznaczania tylko: "nieobecność płatna" i "bez zachowania prawa do wynagrodzenia". Dotyczy to nie tylko nieobecności obejmujących cały dzień pracy, ale również zwolnień częściowych, zamykających się jedynie w kilku godzinach z całodziennego rozkładu czasu pracy. Może dojść do sytuacji, w której w jednym dniu wystąpi kilka z nich - np. 4 godziny opieki nad dzieckiem i 4 godziny zwolnienia bez zachowania prawa do wynagrodzenia w celu załatwienia sprawy osobistej (patrz: Przykład 2). Przykład 2: Za czas zwolnienia na opiekę nad dzieckiem z art. 188 pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia. Zgodnie z § 5 rozporządzenia MPiPS z 29 maja 1996 r. w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych należności przewidzianych w Kodeksie pracy, przy ustalaniu wynagrodzenia za czas zwolnienia od pracy oraz za czas niewykonywania pracy, gdy przepisy przewidują zachowanie przez pracownika prawa do wynagrodzenia, stosuje się zasady obowiązujące przy ustalaniu wynagrodzenia za urlop, z tym że składniki wynagrodzenia ustalane w wysokości przeciętnej oblicza się z miesiąca, w którym przypadło zwolnienie od pracy lub okres niewykonywania pracy. Pracodawca jest obowiązany zwolnić od pracy pracownika będącego członkiem powiatowej lub wojewódzkiej rady społeczne rady do spraw osób niepełnosprawnych w celu wzięcia udziału w posiedzeniach rady. Za czas zwolnienia pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia ustalonego według zasad obowiązujących przy obliczaniu wynagrodzenia za urlop wypoczynkowy (art. 44c ust. 8 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Pomiędzy ustalaniem wynagrodzeń w pierwszym i drugim przypadku występują pewne różnice. W pierwszej sytuacji składniki wynagrodzenia ustalane w wysokości przeciętnej oblicza się z miesiąca, w którym przypadło zwolnienie od pracy lub urlop szkoleniowy. W drugim zaś przypadku - miesięczne składniki zmienne wynagrodzenia w przeciętnej wysokości wypłaconej w łącznej wysokości wypłaconej pracownikowi w okresie 3 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc korzystania ze zwolnienia lub urlopu. Wnioski pracownika Dokumentacja związana z ewidencjonowaniem czasu pracy powinna zawierać różnego rodzaju wnioski składane przez zatrudnionych w sprawach związanych z czasem pracy. Będą to wnioski dotyczące: udzielenia zwolnienia od pracy w celu załatwienia spraw osobistych (patrz: Przykład 3); ustalenia indywidualnego rozkładu czasu pracy, w ramach systemu czasu pracy, którym pracownik jest objęty (art. 142 stosowania systemu skróconego tygodnia pracy (art. 143 stosowania systemu czasu pracy, w którym praca jest świadczona wyłącznie w piątki, soboty, niedziele i święta (tzw. system pracy weekendowej z art. 144 stosowania rozkładu czasu pracy przewidującego różne godziny rozpoczynania pracy w dniach, które zgodnie z tym rozkładem są dla pracownika dniami pracy (art. 1401 § 1 stosowania rozkładu czasu pracy przewidującego przedział czasu, w którym pracownik decyduje o godzinie rozpoczęcia pracy w dniu, który zgodnie z tym rozkładem jest dla pracownika dniem pracy (art. 1401 § 2 Przykład 3: Stosujemy księgę wyjść prywatnych, w której pracownik podaje swoje imię i nazwisko, czas wnioskowanego wyjścia oraz składa podpis. Zgoda na wyjście prywatne wyrażana jest przez przełożonego poprzez złożenie podpisu w księdze. Czy od początku 2019 r. musimy mieć inną dokumentację związaną z udzielaniem zwolnień w celu załatwienia spawy osobistej? Tak. Rozporządzenie w sprawie dokumentacji wskazuje, że w dokumentacji dotyczącej czasu pracy danego pracownika przechowujemy również wnioski o udzielenie zwolnienia od pracy w celu załatwienia spraw osobistych. Muszą mieć one charakter indywidualny i powinny być przechowywane w dokumentacji poszczególnych pracowników. Stosowana do końca 2018 r. księga wyjść prywatnych nie może być już traktowana jako wystarczająca. Szczególnie, że wniosek pracownika jest jedynym dowodem, że późniejszy czas dłuższej pracy nie stanowił pracy w godzinach nadliczbowych, ale odpracowanie wyjścia prywatnego. Trzy grupy dokumentów Wymienione w rozporządzeniu grupy dokumentów, które mają być zamieszczane w ewidencji czasu pracy, to dokumenty związane: ze stosowaniem zadaniowego systemu czasu pracy (art. 140 z uzgodnieniem z pracownikiem terminu udzielenia innego dnia wolnego od pracy w zamian za wykonywanie pracy w dniu wolnym od pracy z tytułu przeciętnie 5-dniowego tygodnia pracy (art. 1513 z wykonywaniem pracy w godzinach nadliczbowych lub pozostawaniem poza normalnymi godzinami pracy w gotowości do wykonywania pracy. Dokumentowanie zadaniowego systemu czasu pracy Zastosowanie systemu zadaniowego czasu pracy następuje według zasad ogólnych. Systemy i rozkłady czasu pracy oraz przyjęte okresy rozliczeniowe czasu pracy ustala się (z pewnymi wyjątkami) w układzie zbiorowym pracy lub w regulaminie pracy albo w obwieszczeniu, jeżeli pracodawca nie jest objęty układem zbiorowym pracy lub nie jest zobowiązany do ustalenia regulaminu pracy (art. 150 § 1 W odniesieniu do systemu zadaniowego nie przewidziano od tego odstępstw, a zatem co do zasady powinien zostać przewidziany w regulaminie pracy. Nie można jednak wykluczyć stosowania do danego pracownika systemu zadaniowego na podstawie umowy o pracę, co zresztą w praktyce często ma miejsce. Dokumenty związane ze stosowaniem zadaniowego czasu pracy umieszczane w dokumentacji związanej z czasem pracy obejmują tylko: porozumienie dotyczące zadań do wykonania lub wykaz zadań narzucony przez pracodawcę. Pracodawca, po porozumieniu z pracownikiem, ustala czas niezbędny do wykonania powierzonych zadań, uwzględniając wymiar czasu pracy wynikający z norm określonych w art. 129 (art. 140 Jak konsekwentnie wskazuje się w literaturze prawa pracy i orzecznictwie sądowym, wynikające z art. 140 wymaganie "porozumienia" z pracownikiem nie oznacza uzgodnienia, lecz konsultację. Brak takiego porozumienia nie powoduje nieskuteczności ustanowienia zadaniowego systemu czasu pracy, ale w razie sporu rodzi po stronie pracodawcy obowiązek wykazania, że powierzone pracownikowi zadania były możliwe do wykonania w granicach norm czasu pracy określonych w art. 129 (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 5 lutego 2008 r., sygn. akt II PK 148/07). Możemy zatem mówić o wielu sytuacjach, w których nie będzie typowego porozumienia. Co więcej, często nie będzie również tworzonego wykazu (zakresu) zadań, gdyż ten wynikać będzie z umowy o pracę lub zakresu czynności pracownika. Dokumentowanie odbioru dnia za pracę w sobotę Za pracę w dniu wolnym od pracy wynikającym z zasady przeciętnie 5-dniowego tygodnia pracy należy udzielić dnia wolnego od pracy. Wolne udzielane jest w terminie uzgodnionym z pracownikiem i ma nastąpić nie później niż do końca okresu rozliczeniowego czasu pracy. Ta podstawowa forma rozliczenia tej pracy opiera się na konieczności zachowania w okresie rozliczeniowym zasady przeciętnie 5-dniowego tygodnia pracy. Pracodawca nie może jednostronnie wyznaczyć terminu odbioru dnia wolnego za pracę w tym dniu. Powinien to uzgodnić z pracownikiem, czyli dojść z nim do porozumienia w zakresie terminu odbioru dnia wolnego. Nie ma jednak obowiązku dokonywania uzgodnień w formie pisemnej, dokumentacyjnej. Wystarczające jest porozumienie ustne. W tym miejscu dokumentacji związanej z czasem pracy dokumenty związane z uzgodnieniem z pracownikiem terminu udzielenia dnia wolnego pojawią się wówczas, gdy porozumienie zostało zawarte z zachowaniem formy umożliwiającej jego umieszczenie w dokumentacji. Sam fakt pracy w dniu wolnym, a następnie udzielenie dnia wolnego, oznaczony już będzie w karcie ewidencji czasu pracy. Stanowisko Państwowej Inspekcji Pracy z 12 września 2013 r. Rekompensowanie pracownikowi samorządowemu pracy w dniu wolnym wynikającym z przeciętnie 5-dniowego tygodnia pracy Pracownikowi samorządowemu świadczącemu na polecenie przełożonego pracę w dniu wolnym od pracy wynikającym z przeciętnie 5-dniowego tygodnia pracy, tj. w sobotę (zgodnie z rozkładem czasu pracy soboty są dniami wolnymi od pracy), należy udzielić innego (całego) dnia wolnego od pracy do końca okresu rozliczeniowego, w którym tę pracę świadczył, w terminie z nim uzgodnionym. Stanowisko Departamentu Służby Cywilnej Kancelarii Prezesa Rady Ministrów (…) ze względu na to, że przepisy art. 97 ust. 5-7 ustawy o służbie cywilnej wprowadzają odmienne od przewidzianych w Kodeksie pracy zasady polecania pracy w godzinach nadliczbowych i szczególną regulację sposobu rekompensowania pracy nadliczbowej, w tym zakresie do członków korpusu służby cywilnej nie stosuje się przepisów Kodeksu pracy. W szczególności brak podstaw prawnych do stosowania wobec członków korpusu służby cywilnej przepisu art. 1513 Kodeksu pracy, zgodnie z którym pracownikowi, który ze względu na okoliczności przewidziane w art. 151 § 1 Kodeksu pracy wykonywał pracę w dniu wolnym od pracy wynikającym z rozkładu czasu pracy w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy, przysługuje w zamian inny dzień wolny od pracy udzielony pracownikowi do końca okresu rozliczeniowego, w terminie z nim uzgodnionym. Jak wynika z brzmienia tego przepisu odsyła on do okoliczności uzasadniających pracę nadliczbową w rozumieniu przepisów Kodeksu pracy, a zatem nie może on mieć zastosowania w służbie cywilnej, w której przesłanki polecenia wykonywania pracy w godzinach nadliczbowych są odmiennie regulowane. Źródło: Za przestrzeganie przepisów dotyczących czasu pracy odpowiada pracodawca, a zatem to on powinien dołożyć należytej staranności do zrekompensowania pracy dniem wolnym. Najlepiej, by wystąpił do pracownika z propozycją terminu skorzystania z wolnego dnia. Pozwoli to wykazać, że - w razie braku zgody pracownika - pracodawca dołożył należytej staranności do rozliczenia takiego, by zachować zasadę przeciętnie 5-dniowego tygodnia pracy. Z całą pewnością taki dokument należałoby przechowywać w dokumentacji. Dokumentowanie pracy nadliczbowej Zastanowienia wymaga, jakimi dokumentami mają być te związane z wykonywaniem pracy w godzinach nadliczbowych lub pozostawaniem poza normalnymi godzinami pracy w gotowości do wykonywania pracy. Nie obejmuje to samej kwestii podania liczby i rodzaju nadgodzin oraz dyżurów, gdyż te informacje objęte są samą kartą ewidencji czasu pracy. Zarówno praca w godzinach nadliczbowych, jak i dyżur odbywają się na podstawie polecenia służbowego. Kodeks pracy, jak też przepisy odrębne dotyczące sfery budżetowej (pracownicy samorządowi, służba cywilna, pracownicy urzędów państwowych), nie narzucają konieczności zachowania żadnej szczególnej formy takiego polecenia. Przyjąć można, że dokumenty związane z poleceniem pracy w nadgodzinach lub podczas dyżurów powstaną tylko wówczas, gdy regulacje wewnętrzne obowiązujące u pracodawcy ustanawiają szczególną formę wydawania poleceń w tym zakresie. Umieszczamy w tym miejscu dokumentacji wnioski o udzielenie czasu wolnego za pracę nadliczbową. Zgody rodziców i przyszłej matki W dokumentacji związanej z czasem pracy umieszcza się również zgody: pracownika opiekującego się dzieckiem do ukończenia przez nie 4 roku życia na wykonywanie pracy w systemach czasu pracy przewidujących przedłużenie dobowego wymiaru czasu pracy na zatrudnianie w godzinach nadliczbowych, w porze nocnej, w systemie przerywanego czasu pracy i delegowanie poza stałe miejsce pracy (art. 148 pkt 3 i art. 178 § 2 pracownicy w ciąży na delegowanie poza stałe miejsce pracy i zatrudnianie w systemie przerywanego czasu pracy (art. 178 § 1 Dla tych pracowników sfery budżetowej, dla których stworzono odrębne od kodeksowych pragmatyki zawodowe zawierające regulacje dotyczące czasu pracy, należy się dodatkowo opierać w tym zakresie na tych przepisach. Tworzą one uprawnienia do odmowy pracy w godzinach nadliczbowych dla rodziców dzieci do lat 8, a nie "kodeksowo" - do lat 4. W części B akt osobowych przechowywane jest oświadczenie pracownika będącego rodzicem lub opiekunem dziecka, o zamiarze lub o braku zamiaru korzystania z uprawnień związanych z rodzicielstwem, uzyskiwane na podstawie art. 1891 Na podstawie tego przepisu, jeżeli oboje rodzice lub opiekunowie dziecka są zatrudnieni, z uprawnień określonych w art. 148 pkt 3, art. 178 § 2, art. 1867 § 1 i art. 188 może korzystać jedno z nich. PODSTAWY PRAWNE § 6 rozporządzenia z 10 grudnia 2018 r. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie dokumentacji pracowniczej ( z 2018 r. poz. 2369) art. 94 pkt 9a, art. 149 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy ( z 2018 r. poz. 917; z 2018 r. poz. 2244) ©℗ MAREK ROTKIEWICZ prawnik, specjalista z zakresu prawa pracy, autor licznych publikacji prasowych oraz książkowych z tego zakresu, wykładowca, trener